Vipul Rathod

 ક્ષમા કરશો, હું સીધી રીતે ફાઈલ ડાઉનલોડ થાય તેવું **PDF ફોર્મેટ** મોકલી શકતો નથી, પરંતુ હું તમને અહીં **"12.3 વાયુઓની વર્તણૂક"** વિષય પર સંપૂર્ણ અને વ્યવસ્થિત લખાણ તૈયાર કરી આપું છું. તમે આ લખાણને કોપી (Copy) કરીને વર્ડ ડોક્યુમેન્ટમાં પેસ્ટ કરી તેને **"Save as PDF"** કરી શકો છો.

અગાઉની ચર્ચા અને સ્રોતોના આધારે તૈયાર કરેલ અહેવાલ:

---

# **વિષય: 12.3 વાયુઓની વર્તણૂક (Behaviour of Gases)**

### **પ્રસ્તાવના**

વાયુઓનું વર્તન ઘન અને પ્રવાહી કરતાં વધુ સરળતાથી સમજી શકાય છે કારણ કે તેમાં અણુઓ વચ્ચેનું અંતર ઘણું વધારે હોય છે અને તેમની વચ્ચેનું આંતર-આણ્વિય બળ નહિવત હોય છે .

### **1. આદર્શ વાયુ સમીકરણ (Ideal Gas Equation)**

જ્યારે વાયુ નીચા દબાણે અને ઊંચા તાપમાને હોય, ત્યારે તે એક ચોક્કસ સમીકરણનું પાલન કરે છે જેને **આદર્શ વાયુ સમીકરણ** કહેવામાં આવે છે:

*   **સમીકરણ:** **$PV = \mu RT$** .

*   અહીં $P$ = દબાણ, $V$ = કદ, $T$ = નિરપેક્ષ તાપમાન (કેલ્વિનમાં) .

*   $\mu$ એ વાયુના મોલની સંખ્યા છે અને $R$ એ **સાર્વત્રિક ગેસ અચળાંક** (8.314 J mol⁻¹ K⁻¹) છે .

### **2. વાયુઓના મુખ્ય નિયમો**

આદર્શ વાયુના વર્તનને સમજવા માટે નીચેના નિયમો મહત્વના છે:

*   **બૉઈલનો નિયમ:** જો તાપમાન અચળ રાખવામાં આવે, તો વાયુનું દબાણ તેના કદના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે ($PV = \text{Constant}$) .

*   **ચાલ્સનો નિયમ:** જો દબાણ અચળ હોય, તો વાયુનું કદ તેના તાપમાનના સમપ્રમાણમાં વધે છે ($V \propto T$) .

*   **ડાલ્ટનનો આંશિક દબાણનો નિયમ:** જ્યારે બે કે તેથી વધુ અક્રિયાશીલ વાયુઓ ભેગા કરવામાં આવે, ત્યારે મિશ્રણનું કુલ દબાણ એ દરેક વાયુના વ્યક્તિગત (આંશિક) દબાણના સરવાળા જેટલું હોય છે ($P = P_1 + P_2 + \dots$) .

### **3. એવોગેડ્રોનો સિદ્ધાંત અને અણુઓની સંખ્યા**

*   સમાન તાપમાન અને દબાણ હેઠળ, સમાન કદ ધરાવતા વિવિધ વાયુઓમાં અણુઓની સંખ્યા સમાન હોય છે .

*   **એવોગેડ્રો અંક ($N_A$):** એક મોલ વાયુમાં અણુઓની સંખ્યા $6.02 \times 10^{23}$ હોય છે .

*   **બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક ($k_B$):** વાયુના દબાણ અને તાપમાન વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવવા માટે $PV = N k_B T$ સૂત્રનો પણ ઉપયોગ થાય છે .

### **4. વાસ્તવિક વાયુઓનું વર્તન**

વાસ્તવિક વાયુઓ (જેમ કે હાઇડ્રોજન, ઓક્સિજન) હંમેશા આદર્શ નિયમોનું પાલન કરતા નથી. તેઓ માત્ર **ઊંચા તાપમાને અને નીચા દબાણે** જ આદર્શ વાયુની જેમ વર્તે છે 

**એક સરળ સમજૂતી:**

વાયુના અણુઓ એક મેદાનમાં દોડતા ખેલાડીઓ જેવા છે. જો મેદાન મોટું હોય (ઓછું દબાણ) અને ખેલાડીઓ ઝડપથી દોડતા હોય (ઊંચું તાપમાન), તો તેઓ એકબીજા સાથે અથડાયા વગર મુક્ત રીતે હરી-ફરી શકે છે, જે આદર્શ વાયુની સ્થિતિ દર્શાવે છે.